Iğdır Ovasında Kavun Bereketi

Tüm Yönleriyle Iğdır'da Nevruz Kutlamaları | Melekli.com

NEVRUZ BAYRAMI
       Iğdır halkının çoğu sevinç ve sabırsızlıkla beklediği ve kutladığı bayramlardan biride NEVRUZ’dur.  Nevruzda her şeyin yeniden doğduğuna inanılır. Nevruz tabiatın uyanışı ve baharın gelişinin habercisidir. Kar çiçeği bu haberi halka ilk olarak müjdeler.



2017- Melekli
2017 - Melekli

     Nevruz kutlamalarının başlangıcı 21 MART gece ile gündüzün eşit olduğu ve zaman hesaplamasında bir başlangıç olduğu bir gündür. Nevruz MELEKLİ kasabasında geçmişten bugüne kadar şu etkinliklerle kutlanır;

1.Evler yeniden temizlenir, boya-badana yapılır, bahçeler temizlenir, halı ve kilimler yıkanır
2.Aile fertlerine imkânlar ölçüsünde bayramlıklar alınır ve giydirilir
3. 21 MART’tan önce semeni ekilir ve yetiştirilir
4.Yeddi-levin denilen en azın yedi çeşitten oluşan çerez ve meyve alınır
5. Fakir ve yoksullara giysi alınır ve giydirilir
6.Küs olanlar barıştırılır
7.Hasta ziyaretlerine gidilir
8. BACA-BACA yapılır (Ateş yakılarak üstünden atlanılır)
9.Kapılarda kulak asılır (kulak asmaca-mendil atma)
10. Yumurtalar kırmızıya boyanır (soğan kabuğuyla) ve tokuşturularak yarıştırılır.
11.Bacalardan şal atılır.(mendil atmaca)
12.Çeşitli eğlenceler düzenlenir
13.Kabir üstüne gidilir
14.Nişanlı kıza nevruz hediyesi götürülür
15.Nevruzda küfür edilmez
16.Eşe-dosta iyi davranılır.
17.Tatlılar dağıtılır.
18.Nevruz günü başkası hakkında konuşulup gıybet edilmez
19.Nevruz günü kavga edilmez
20.Nevruzda korkak insanların üzerine gizlice su dökerler
21.Nevruz günü düşmanlıklar sona erdirilir
*****************************

NEVRUZ YUMURTASI

nevruzda yumurtaları tencereye dizersin, altına üstüne önceden atmayıp sakladığınız soğan kabuklarını birazda saman koyarsınız ,saman yoksa soğan kabukları yeterli gelir, sonra iyice kaynattığınızda o soğan kabukları yumurtaları gördüğünüz gibi kırmızı yapar, ve bu yumurta ev ev dolaşan çocuklara seker ve çikolata gibi yedi-levin dediğimiz çerezlerden verilir.



2013- Melekli Nevruzu
********************************

AHİR ÇERŞEMBE
21 MARTTAN önceki salıyı çarşambaya bağlayan geceye ahır AHIR ÇERŞEMBE yılın ahır tek günü denilir.. Bu gecede evlerin bahçelerinde köy ve mahalle meydanlarında öbek öbek ateşler yakılır. Bahçelerin temizliği için toplanan çöp ve kuru otlar yakılıp ateşe verilir.


2017 - Melekli


2017 Melekl
2017 Melekli
                                                                                                             


********************************



YEDDİ LEVİN
yeddi-levin yeddi çeşit demektir. Nevruz bayramının en önemli etkinliklerindendir. Yeddi-levin en az yedi çeşit meyve ya da çerezi bir araya getirip karıştırmaktır. Aile reisi imkanları ölçüsünde çerez alır. Akşam yemekten sonra büyükçe bir sofraya konulur, karıştırılır ve pay edilir. Çerezlerin içinde ceviz ,fındık, kuru üzüm, incir, akide şekerler ve lokum muhakkak bulunur.
Aile fertleri arasında paylar ayrılırken ailenin gurbette veya askerde olan hatta hamile olanların bebekleri için çerez ayrılır. Ailenin bireyleri bayram dolayısıyla anne-baba evine toplanır ve paylarını alırlar. Ancak, uzakta olanların payları saklanır, ne zaman gelirlerse o zaman kendilerine sunulur


2017 Melekli
2017 Melekli

                                                                           

                                                                                          *************************************

KULAK ASMAK/QAPI PUSMAX/NİYET TUTMAK
Yeddi levin gecesi aynı zamanda kapıların dinlendiği gecedir. Buna halk arasında qapı pusmak ya da kulak asmak denilir. BU iş yapılırken bir niyet tutulur ve yakın komşuların evini gizlice dinlenilir. Evde konuşulanlar eğer olumlu ise tutulan dileğin gerçekleşeceğine inanılır. Yeddi levinin yapıldığı güz özellikle çok olumlu ve güzel sözler söylenmeğe çaba gösterilir.






***********************************



MELEKLİ GELENEKSEL NEVRUZ BAYRAMI SUBAŞI ETKİNLİKLERİ
1.Suya İğne Salmak

Genellikle aynı yaşta olan genç kızlar bir araya gelerek su dolu bir leğenin içine deliklerine pamuk geçirilmiş iki iğne bırakır, su karıştırılarak dalgalandırılır. Ayrı köşelere bırakılmış iğneler birbirine yanaşırsa tutulan niyette evlilik olacaktır anlamına gelir. Bu durum oraya toplanan bütün kızlar için ayrı ayrı niyet tutularak yapılır.



2008 Melekli Nevruzu
2.Suya Yüzük Salmak
Su dolu kaba kime ait oldukları biline yüzükler atılır. Bu yüzükler görevlendirilen birileri tarafından sudan çıkarılırken bir taraftan da maniler okunulur. Her maninin kendine göre ayrı ayrı manası vardır. Sudan çıkarılan yüzük sahibine teslim edilir. O anda okunan manide yüzük sahibinin sırlarını ele vereceği için etkinlik daha da bir heyecan kazanır ve eğlenceli bir ortam meydana gelir.

BACADAN ŞAL SALLAMAK/KAPIYA MENDİL ATMAK
Eskiden köy evlerinin üzerinde bir baca bulunurdu. Bu baca evin havalandırmasına yardımcı olsun diye yapılırdı. Fakat bu bacanın gelenekte ayrı bir yeri vardı. Bu da şal sarkıtılacak yer olmasıydı. Çarşamba gecesinden sonra komşuların birçoğu gizlice evin damına çıkar ve renkli şalları bacadan içeriye sarkıtırdı.  Bunun anlamı bayramlık istiyorumdur. Ev sahibi şalın kime ait olduğuna bakmadan içine bayramlık koyar ve şalı geri gönderirdi. Yakın komşular bazen şalın kime ait olduğunu anlar ve içine koyulacak bayramlığa dikkat ederlerdi, özen gösterirlerdi.  Şalın ucuna bağlananlar genellikle Yeddi-levin, kenarı işlenmiş ipek mendiller, el dokuması çoraplar ve çerezlerdir.  Bu gelenek günümüzde değişik bir hâl almıştır.. Günümüzde bu gelenek Melekli’de şu şekilde kutlanır;  kapıların önüne mendil atılır kapı vurulur ve ya zile basılır ve saklanılır, ev sahibi mendili alıp içine hediyeyi bırakır ve tekrar dışarı atar.

**************************************


BACA BACA
Azeri kültüründe büyük bir öneme sahip olan baca baca etkinliği Iğdır’da olduğu gibi Melekli kasabasında da büyük bir önem arz eder. Bu akşam her yerde ateşler yakılır ve ateşin üzerinden herkes atlar. Gençler bu ateşten atlarken de bütün maharetlerini sergilerler. Alevlerin üzerinden atlarken yine niyetler tutulur. Bu atlamayla hastalıkların kaybolacağına, dertten beladan temizlenileceğine inanılır. Ateş üzerinden atlanırken de bu mani söylenir;
Ağrım uğrum tökülsün
Oda tüşüp köl olsun
Yansın alav saçılsın
Menim bahtım açılsın.


2017 Melekli Nevruzu

************************************


SEMENİ YETİŞTİRMEK

Semeni al meni
Her yazda sen yada
Sal meni…
İlde göyerderem seni
Semeni, sazana gelmişem,
Uzana uzana gelmişem




Bir miktar toprak konulan kaplara ekilen ve "semeni" adı verilen buğday, mısır ve nohut gibi çeşitli tahıllar, vatandaşlarca mart ayının başında birbirinden farklı ve rengarenk kaplarda yetiştiriliyor.
 Yöre halkının geçmişten gelen bir geleneği de semeni yetiştirmektir. Ağpirçehlerin (yaşlı kadınların) dediklerine göre yaz arzusu, bereket nişanesi yetiştirilen semenidir. ‘’çölün şahta, boranına’’ , ‘’toprağın kış uykusuna’’ , ‘’insanı yaz arzusuna’’ karşılık olarak semeniler hazırlanır. Semeni yeşil yeşil yeşerince insanın da niyet ve arzuları gerçekleşir. Semeni yetiştikten sonra kızlar bir araya gelerek suyunu çıkartır, ezer ve helvası pişirilir. Bu işi eğlence ortamında yaparlar. Gece şenliklerle devam eder;

Bir kız:
Olmazdan a olmazdan
Oldum kına goymazdan
Barmahlarım yanıpdı
Çubuğa ot goymahtan
Diğerleri el çala çala söyler;
Yeşil yarpah gızılgül
Yeşil yarpah gızılgül
Bir kız:
O taydan el eyleme,
Könlümü al eyleme
Sen menimsen, men senin
Özge hayal eyleme
Diğerleri;
Yeşil yarpah gızılgül
Yeşil yarpah gızılgül
*************************************


KABİRÜSTÜ ZİYARETLERİ

Yörede 21 MART Nevruz bayramı haftasında tüm köylerde olduğu gibi tek (Salı) gün, köy meydanında Cüme akşamı  (Perşembe) günü kabir üstüne çıkılır. Kabir ziyaretine topluca gidilir, mezarlar onarılır, Kuran-ı Kerim’den ayetler okutulur. Çeşitli ihsanlar verilir.








Nevruz Nevruz al Nevruz
Nevruz nevruz gül nevruz
Nevruz nevruz hoş geldin
Dolu geldin hoş geldin
Kuru geldin, yaş geldin
Nevruz nevruz hoş geldin

Azeri kültüründe kış iki döneme ayrılır;
1.Büyük Çile
Gecenin en uzun olduğu 21 Aralık’tan sonra gelen 40 güne denilir. Takvim bilgisi bakımından  21 Aralık – 30 Ocak günleri ‘ERBAİN’ olarak adlandırılır.
Böyük çile
Boyu ir bele
Geldi ele
Güle güle
Getti güle güle.
Ağ gülkünü de
Gösterdi
Al dilini de
Gösterdi.
Ne nenemi dağlattı
Ne de bir uşağı ağlattı
Tay göydüm kervanına taylı olsun
Tay göydum hurcuna
Paylı olsun.
Ne ağrı verdi ele
Ne acı söz aldı dile
Ötdü bele bele
Getti güle güle.
2. Küçük ÇİLE
Büyük çileden sonra gelen 20 günlük süreçtir. Genelde 20 Ocaktan baharın başlangıcı 22 Marta kadar olan süre ‘HAMSİN’ olarak bilinir.
Küçük çile
Boyu bir bele
Hikkesi ir bele
Gelişi oldu,
Hayınan
Gedişi oldu
Vayınan.
Elinde gırmanç
Eli-günü yandırdı.
Nece günahsız
Gara bağladı.
************************************

C. Nevruz AYI
Küçük çilenin bitimi ile Nevruz ayı başlar. Küçük çilenin son günü ‘HIDIR NEBİ’ dir.
Honçalı Nevruz gelir
Gonçalı nevruz gelir
Sürme çekin gaşına noğul sepin başına
Tongaları oddayın
Tüfenkleri oddayın,
Honçalı nevruz gelir
Gonçalı nevruz gelir..

BOZ AY
Rivayete göze geçmiş zamanlarda aylar yokmuş. Bu nedenle yılın günleri birbirine karışmıştır. Yılın günlerini aylara ayırmışlar. Aylara 32 gün düşer, ancak ‘’Boz Ay’’ a 14 gün düşmüş. Boz AY bu duruma küser. Diğer  aylar Boz Ayı küstürmemek için kendilerinden birkaç gün Boz Aya verirler. Boz Ay 28 gün olur. Yılın her ayından gün aldığı için Boz Ayın her günü bir başka havada geçer. Bir gün güneşli, bir gün yağmurlu, bir gün bulutlu… Güneşli bir günde uyanan , çiçek açan ağaçları başka bir günde oluşan zamansız soğuklar sonucunda meyvesiz bırakır. Ekinleri ‘’şahta vurur’’…
Yöre insanları Boz Aydan etkilenmemek için haftanın çerşenbe (Çarşamba) günlerinde Boz Ayı hoşlukla göndermek için gülüp, eğlenirler. İnanışa göre ‘’ahır çerşenbe’’ günü sular tazelenir. Bu nedenle ‘’güzeller senek alıp bulag (pınar) başına gider orada türkü söyleyip, oyun oynayıp eğlenirler’’
Çerşenbe gününde çeşme başında,
Gözüm bir Alagöz  hanıma düşdü
Atdı müjgan ohun geçdi sinemden
Naz-ı gamzeleri zanıma düşdü
Ahır çerşenbe günü yine ateşler yakılır ve ‘’ ağırlığım uğurluğum tökülsün’’ denilerek üstünden atlanır. Yılın ağırlığı, acısı, uğursuzluğu ‘’adamın yahasından el çekip’’ oda düşerek yanar. Ve insanlar her türlü olumsuzluklardan temizlendiğine inanır.
Bazı insan lar bu gün ÜZERLİK yakar ve yeddi –levin etrafa dağıtılarak bir payın on pay olmasına inanılır.
**************************

KOSA KOSA

Nevruz bayramında yapılan en güzel oyunlarda biridir. Bu gelenek Azeri kültüründe olduğu gibi Melekli halkında da önemli bir yere sahiptir… yıllardan beri bu gelenek Meleklili Gençler ve özellikle çocuklar tarafından çok sevilir. Kosa da Kosa olacak kişiye ceketi ters giydirilir veya varsa kürkü ters giydirilir ve başına deriden bir papak geçirilir. Yüzü-gözü unlanır. Boynuna zıngırov (çan) takılır. Göbekli olsun diye karnına yastık bağlanır, eline bir çömçe (yemek kepçesi) verilir ve kapı kapı gezdirilerek çoluk-çocuk eğlendirilir, karşılığında pay toplanır. Kosayı gezdirenler manisini de söyler;


Ay kosa-kosa gelsene,
Gelip selam versene
Çömçeni doldursan,
Kosanı yola salsana
Ay uyruğu uyruğu,
Saggalı it guyruğu,
Kosam bir oyun eyler,
Guzunu goyun eyler,
Yığar bayram honçası,
Her yerde düyün eyler
Nevruz nevruz bahara,
Güller güller nubara,
Bahçamızda gül olsun,
Gül olsun, bülbül olsun,
Bal olmasın, yağ olsun,
Evdekiler sağ olsun,
Hanım dursun ayağa,
Kosaya pay versin
Kosaya pay versin ağa.
Mani bitince ‘kosa öldü’ deyip yere yıkılır. Kosaya yine sorular sorulur.
-Kosa hardan gelirsen
-İdir’den.
- ne getiripsen?
-alma.
-almayı neyledin?
-saddım.
-parasını ne yapdın?
-arvad aldım
-arvadı neyledin?
-vurdum öldü
Etraftakiler yine mani okur;
Başın sağ olsun kosa
Erşin uzun, bez kısa
Kefensiz ölmez kosa
Bu maniden sonra kosa payını almak için maniler okumağa başlar
Bazarda hesir ay ev sahabı
Göyde yel esir ey ev sahabı
Kosam telesir ay ev sahabı
Kosanı tez yola sal,
Onun üreyini al
Goy desin salamat gal
….
Menim kosam canlıdı
Golları mercanlıdı
Gosama el vurmayın,
Kosam iki canlıdı.
Golları mercanlıdı.
Emiri börk başında
Gelem oynar gaşında
Yüz elli beş yaşında
Lap lap çavandı kosam.
2017- Melekli Nevruzu
2017- Melekli Nevruzu








Yorumlar